Οι μήνες του Πόντου

1.ΚΑΛΑΝΤΑΡΤΣ (Γενάρης)

Καλαντάρ'τς και νέον έτος κορ θα παίρωσε οφέτος, τον καλαντάρ τα παιδία έρχουν ασήν ξενητείαν γυναικίζνε οι πολλοί σουμαδεύκουν μερικοί.
(Γενάρης και νέο έτος κόρη θα σε παντρευτώ φέτος , τον γενάρη τα παιδιά έρχονται από την ξενητειά, παντρέυονται οι πολλοί αραβωνιάζονται μερικοί).

2.ΚΟΥΝΤΟΥΡΟΝ (Φλεβάρης)

Ο κούντουρον εν λειφτός εν ολίγον πα ζαντός,
κούντουρον κι γυναικίζνε για να μην ατοίν σερεύνε, και οι τσεχέλ κι σουμαδεύκουν τα σουμάδε να μην κλώσκουν.
(Ο Φλεβάρης είναι λειψός είναι και λίγο παλαβός,
τον Φλεβάρη δεν παντρεύονται για να μην αυτοί χωρίσουν, και οι ελεύθεροι δεν αραβωνιάζονται ο αραβώνας να  μην διαλυθεί).

3. ΜΑΡΤΣ (Μάρτιος)

Ο Μαρτς φερ τα χελιδόναι καλεδούν και λύναι τα σόναι.
(Ο Μάρτιος φέρνει τα χελιδόνια κελαϊδούν και λιώνουν τα χίονια)

4.ΑΠΡΙΛΤΣ (Απρίλιος)

Απριλτς έρται και περάν τ'άλλο κλαίει τ'άλλο γελά.
(Απρίλιος έρχεται και περνά άλλος κλαίει και άλλος γελά).

5.ΚΑΛΟΜΗΝΑΣ (Μάης)

Έρθεν και ο καλομηνάς γάλαν φα όνταν πεινάς.
(Ήρθε και ο Μάης γάλα φάε όταν πεινάς).

6.ΚΕΡΑΣΙΝΟΝ (Ιούνης)

Έρθεν και ο κερασινός τα κεράσαι σον γιαλόν, τη Κερασινού ο ήλον κοκκίνησε άμον μήλον.
(ήρθε ο Ιούνης τα κεράσια το γιαλό του Ιούνη ο ήλιος σε κοκκινίζει σαν το μήλο).

7.ΧΟΡΤΟΘΕΡΤΣ (Ιούλης)

Έρθεν και ο χορτοθέρ'τς έπαρ το δρεπάν σο σέρτς, ο Χορτοθερ'τς  μαραίν χορτάραι και ο Άγουστον τα παλικάρια.
(ήρθε και Ιούλης πάρε το δρεπάνι στο χέρι ο Ιούλης μαραίνει χορτάρια και ο Αύγουστος παλικάρια).

8.ΑΓΟΥΣΤΟΝ (Αύγουστος)

Άγουστον γομών τ'αμπάραι και λαρών όλα τα πόναι.
(Ο Αύγουστος γεμίζει όλα τα αμπάρια και θεραπεύει όλους τους πόνους).

9.ΣΤΑΥΡΙΤΕΣ (Σεπτέμβρης)

Ο Σταυρίτες ρουζ τα φύλλα και ξεραίν όλε τα ξύλα.
(Ο Σεπτέμβρης ρίχνει τα φύλλα και ξεραίνει όλα τα ξύλα).

10.ΤΡΥΓΟΜΗΝΑΣ (Οκτώμβρης)

Τον τρυγομηνάν κρασίν κουβαλούνε τα παιδόπα, και οι τρανοί κουβαλούνε ξύλα μέχρι να κρενίουν τα φύλλα.
(Τον οκτώμβρη κρασί κουβαλάνε τα παιδάκια και οι μεγάλοι ξύλα ώσπου να πέσουνε τα φύλλα).

11.ΑΕΡΓΙΤΕΣ (Νοέμβρης)

Αεργίτες κι νουνίζ όντιναν ευρίκ φουρκίζ
(Ο  Νοέμβρης δεν σκέπτεται όποιον βρίσκει πνίγει)

12.ΧΡΙΣΤΙΑΝΑΡΣ (Δεκέμβρης)

Τη χριστού ουλ αναλλάζνε  και τα πειτεινάραι σφάζνε, ο χριστιαναρς φερ τα σόναι κλώσκεται τελέν τα χρόναι.
(Τα Χριστούγεννα όλοι χαίρονται και τα κοκκόρια σφάζουν, ο Δεκέμβρης φέρνει τα χιόνια και γυρίζει τελιώνει τα χρόνια).

Χρήστος Αϊβαζίδης, Ο «Αϊβά΄ης»

«Θα φέρω ξύλα ασ΄σο ραχίν, ασ΄σήν κάρδια μ΄φωτία
σ΄έναν τόπον θα θέκ΄ατα και καίγω όλια μίαν.»

Είναι μια σχολή ολόκληρη αυτά τα «λαγκαδιανά» τραγούδια. Μελωδίες και δίστιχα που μεταφέρθηκαν ατόφια από τα Σιμοχώρια της Τραπεζούντας, στα… σιμοχώρια της Θεσσαλονίκης (επαρχία Λαγκαδά). Τη σχολή αυτή δημιούργησε άτυπα και χωρίς να το επιδιώξει ο αυθεντικός λυράρης και μοναδικά απλός τραγουδιστής Χρήστος Αϊβαζίδης. Μια απλότητα ζηλευτή με αβίαστο και ανεπιτήδευτο λαρυγγισμό και σταθερά πατήματα φωνής. Είχε, άλλωστε, γερές βάσεις το ταλέντο του.

Γιός του γνωστού λυράρη Χαράλαμπου, από το Αργαλί Τραπεζούντας και της Ελένες. Γεννιέται εκεί το 1915 και με τον ξεριζωμό εγκαθίσταται οικογενειακώς στο Κολχικό Λαγκαδά. Νωρίς ξεχωρίζει για το ταλέντο του και γίνεται γνωστός στα γύρω χωριά και στη Θεσσαλονίκη. Παίζει λύρα «σο ποδάρ΄», ανεβαίνει στα τραπέζια και γενικότερα χαρακτηρίζεται ως «τη χαράς το σονλίκ΄». Μαθαίνει λύρα και ο αδελφός του Ανέστης και παίζουν ταυτόχρονα σε πανηγύρια και γάμους, ο ένας στην πλευρά του γαμπρού και ο άλλος στης νύφης. Φιλότιμοι και ανιδιοτελείς, ικανοποιούν την επιθυμία κάθε διασκεδαστή.

Ο «Αϊβά΄ης», γίνεται γρήγορα πολύ γνωστός και καθοδηγεί (ακόμη και σήμερα) πολλούς λυράρηδες και τραγουδιστές. Ένα άλλο πάθος του εκτός τη λύρα είναι το κηνύγι. Απολαμβάνει τη ζωή και χαίρεται την κάθε της στιγμή. Το τέλος του , όμως, θα αποβεί μοιραίο. Στα μέσα Μαρτίου του 1972 και γυρνώντας από αρραβώνες στο Κολχικό, κάπου εκεί στο Δερβένι, σκοτώνεται σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Καθόταν στη θέση του συνοδηγού και λέγεται ότι κρατούσε τη λύρα. Τη σήκωσε ψηλά, για να τους προσέξει, ίσως, το αντίκρυ αυτοκίνητο. Ξεψύχησε, κρατώντας ακόμη τη λύρα στο χέρι.

Τα Σιμοχώρια της Τραπεζούντας έχουν, ίσως, από τα πιο μελωδικά και αυθεντικά ποντιακά ακούσματα. Επιτραπέζια και διπάτ΄ ,κυρίως, εκφράζουν τις δόξες και τα μεγαλεία μιας Αυτοκρατορίας αλλά και την ψυχοσύνθεση του ποντιακού λαού, χωρίς να αποτελούν αστική μουσική. Ο Χρήστος Αϊβαζίδης από το Αργαλί, ο Πάντζον ασ΄σο Κοιλάδ΄, ο Σαμάλογλης ασ΄σα Μεσσαρέας (και πολλοί άλλοι) ήταν γνήσιοι ερμηνευτές της μουσικής παράδοσης της συγκεκριμένης περιοχής.
 της Μυροφόρας Ευσταθιάδου

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ποντιακή Γνώμη – Τεύχος Ιουλίου
(http://epontos.blogspot.com/)