Το καλαντίασμα της βρύσης ή Το καλαντόνερον (Βίντεο)

Ένα πολύ ωραίο έθιμο που γινόταν στον ΠΟΝΤΟ ήταν και το Καλαντίασμα της Βρύσης. Την παραμονή του νέου έτους και πριν ακόμη ξημερώσει -βαθιά χαράματα- οι νύμφες και τα κορίτσια σηκώνονταν ενωρίς, έπαιρναν μαζί τους φαγώσιμα από τα καλύτερα (κορκότα, πληγούρι, σιτάρι, τσουρέκια κ.α.) καθώς και μπακιρένια σκεύη (χελκέδες) και πήγαιναν στη βρύση του χωριού με σκοπό να εναποθέσουν πρώτες στη βρύση τα δώρα τους, τα καλαντέσια και εν συνεχεία να πάρουν νερό.
Ενώ πορεύονταν με μυστικότητα προς τη βρύση, εύχονταν και είχαν κρυφή χαρά και αγωνία να βρουν τη βρύση να  κοιμάται .

Η νύμφη ή η κόρη που έφτανε απαρατήρητη πρώτη στη βρύση και διαπίστωνε ότι η βρύση κοιμάται και ότι κανένας δεν πρόφτασε πριν απ’ αυτήν να καλαντέξ τη βρύση έκανε το σταυρό της, εναπόθετε τα δώρα (τσουρέκια, σιτάρι, πληγούρι, φουντούκια, τσίρα κ.α.) και ένα μέρος απ’ αυτά τα σκόρπιζε στον αέρα εδώ και εκεί για να χορτάσουν με το νέο έτος και τα πετεινά του ουρανού μαζί με τον άνθρωπο, να δώσει με άλλα λόγια η χρονιά πλούσια τα αγαθά της.

(Bίντεο με το δρώμενο – Το καλαντίασμα της βρύσης από την Ένωση Ποντίων Πολίχνης)

Ανοίγοντας τη βρύση έλεγε: «Κάλαντα καλός καιρός και πάντα και του χρόνου. Όπως ανοίγω το νερόν ν’ ανοίγεται και η τύχη μ’, κι όπως τρεχ’ το νερόν να τρεχ’ η ευλογία.»

Πίστευαν δηλ. ότι ως την ώρα εκείνη κοιμόταν η βρύση- εκοιμούτον το πεγάδ και ας’ επαίναν εκαλαντίαζον α εγνέριζαν ατό.

Η κόρη ή η νύμφη που έφτανε πρώτη στη βρύση, ήξερε ότι θ’ ακολουθήσει αυτήν την «ιεροτελεστία» και ότι από εκείνη τη στιγμή άρχιζε να τρέχει ο χρόνος με το τρέξιμο της βρύσης και ακόμη με την ανατολή του Νέου Έτους άρχιζε μια νέα εποχή, καινούριος χρόνος, καινούριες ελπίδες και όνειρα.

Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι εάν η πρώτη ήταν κόρη θεωρούσε τον εαυτό της ευτυχισμένο και αγνό, διότι με το καλαντίασμα της βρύσης θα είχε καλό τυχερό τη νέα χρονιά, εάν όμως ήταν νύμφη αυτή ήλπιζε πρώτα απ’ όλα ότι θα κάμει πολλά παιδιά και θα ζήσει με τα πεθερικά της ευτυχισμένη.

Αυτό το επεδίωκαν οι περισσότερες οικογένειες και ήταν μεγάλη επιτυχία στην οικογένεια εκείνη που θα κατόρθωνε να πετύχει πρώτη το καλαντίασμα της βρύσης.

Πρέπει ακόμη να γνωρίζουμε, ότι η επιτυχία του Καλαντέσματος εξαρτιόταν όχι τόσο από το κοίμισμα της βρύσης, όσο από το απόρρητο του καλαντέσματος. Εκείνη δηλαδή που πήγαινε στη βρύση καθ’ οδόν δεν έπρεπε να συναντηθεί με κανέναν. Αν παρ’ ελπίδα συναντιόταν με κάποιον δεν έπρεπε να μιλήσει ούτε αυτή αλλ’ ούτε και ο(η) άγνωστος(η), για να μη γνωρίζει ο ξένος που πορεύεται. Έπρεπε δηλαδή η κόρη που θα είχε την τύχη να βρει τη βρύση να κοιμάται να μείνει άγνωστη και μετά την επιστροφή, γιατί, εννοείται, η αγνότης της κόρης έπρεπε να διαφυλαχθεί πάση θυσία ακόμη και μέσα στους κόλπους της οικογένειας, η συνάντηση δε με άλλο άτομο, κατά την επιστροφή, θα φανέρωνε την αγνότητα της κόρης και θα προκαλούσε τη ζήλεια και το φθόνο των άλλων κοριτσιών, οι οποίες θα προσπαθούσαν να φέρουν εμπόδιο στην ευτυχία της κόρης.

Πάνω στο θέμα αυτό οι Τούρκοι έλεγαν τα παρακάτω: «Τα τρεχούμενα νερά σταματούνε και οι εχθροί δεν κοιμούνται», («Αχάν σουλάρ τουλούρ τουσμάν τουρμάζ») και το «Όταν λες το δίκαιο (την αλήθεια) τα τρεχούμενα νερά σταματούνε».

Τα παιδιά, ήταν έθιμο στον Πόντο, την πρώτη του έτους εκτός από τα κάλαντα που έψελναν, έπαιρναν ένα ζευγάρι τσουρέκια, μια πετσέτα (προσόψιο), ένα ζευγάρι κάλτσες και πήγαιναν να καλαντέζνε το Δεξάμενον ή τη Δεξαμέντσαν, για να πάρουν και το ανάλογο δώρο (μπαξίσι). Τα κορίτσια έπαιρναν επίσης σπόρους από κριθάρι και τους βάζανε κάτω από πέτρα. Αν φύτρωνε το κριθάρι θα είχαν καλό τυχερό εκείνη τη χρονιά και θα ήταν πλούσια τη χρονιά εκείνη η σοδειά.

Δημήτριος Αθ. Αθανασιάδης (φιλόλογος)

Πηγή: Ένωση Ποντίων Ωραιοκάστρου και Φίλων

Σχ. λέξεις: Εκαλαντίαζαν το πεγάδ, Καλαντίασμα τη πεγαδί

Ετικέτες , , , .Προσθέστε στους σελιδοδείκτες το μόνιμο σύνδεσμο.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *